|
|
 |
| საქსტატის შესახებ |
|
|
საჯარო სამართლის იურიდიული პირი - საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური წარმოადგენს საქართველოს კანონმდებლობის შესაბამისად სტატისტიკის წარმოებისა და სტატისტიკური ინფორმაციის გავრცელების მიზნით შექმნილი დაწესებულება, რომელიც თავის საქმიანობას ახორციელებს დამოუკიდებალდ. სამსახური შექმნილია “ოფიციალური სტატისტიკის შესახებ” 2009 წლის 11 დეკემბერს საქართველოს კანონის საფუძველზე.
ამავე დროს, საქსტატის საქმიანობა ეფუძნება ოფიციალური სტატისტიკის ძირითად პრინციპებს.
- პროფესიული დამოუკიდებლობა - სტატისტიკის წარმოება და მისი წარმოების შედეგად მიღებული ინფორმაციის გავრცელება უნდა განხორციელდეს პოლიტიკური ან/და დაინტერესებული ჯგუფების გავლენისაგან დამოუკიდებლად;
- ობიექტურობა - სტატისტიკის წარმოებისას და მისი წარმოების შედეგად მიღებული ინფორმაციის გავრცელებისას დაცული უნდა იქნეს სისტემატურობა, საიმედოობა და მიუკერძოებლობა, რაც გულისხმობს სტატისტიკის წარმოებას პროფესიული და ეთიკური სტანდარტების საფუძველზე, აგრეთვე განხორციელებული პოლიტიკისა და პრაქტიკის გამჭვირვალობას, ყველა მომხმარებლისათვის სტატისტიკური მონაცემების თანაბარი ხელმისაწვდომობის უზრუნველყოფას;
- სანდოობა - სტატისტიკის წარმოება უნდა განხორციელდეს სწორად, ზუსტად და თანამიმდევრულად, რაც გულისხმობს სტატისტიკური სტანდარტების, მეთოდოლოგიისა და რესურსების შესარჩევად სამეცნიერო კრიტერიუმების გამოყენებას, აგრეთვე სტატისტიკის წარმოებისათვის გამოსაყენებელი მეთოდოლოგიის საჯაროობას;
- სტატისტიკური მონაცემების კონფიდენციალურობა - დაცული უნდა იქნეს დაკვირვების ერთეულთან დაკავშირებული კონფიდენციალური ინფორმაცია, რომელიც შეგროვდა სტატისტიკური მიზნით, ადმინისტრაციული თუ სხვა წყაროებიდან. აკრძალულია ამ ინფორმაციის არასტატისტიკური მიზნით გამოყენება ან მისი უკანონოდ გავრცელება;
- ეფექტიანობა - სტატისტიკის წარმოებისათვის საჭირო დანახარჯი უნდა იყოს შედეგის მნიშვნელობისა და მიღებული სარგებლის პროპორციული.
პრინციპების გათვალისწინებით, ოფიციალური სტატისტიკის ეფექტიანი წარმოებისათვის საქსტატი მჭიდროდ თანამშრომლობს საერთაშორისო და ადგილობრივ ორგანიზაციებთან.
სტატისტიკის სფეროში საერთაშორისო თანამშრომლობის მიზანია საერთაშორისო პრაქტიკისა და მეთოდოლოგიის დამკვიდრება და შესაბამისი გამოცდილების გაზიარება ამ სფეროში მოქმედ საერთაშორისო ორგანიზაციებთან დადებული ხელშეკრულებებისა და შეთანხმებების საფუძველზე. ხოლო, ადგილობრივ ორგანიზაციებთან თანამშრომლობა გულისხმობს საქსტატის თანამშრომლობას და კოორდინირებულ მუშაობას სტატისტიკის მწარმოებელ ორგანოებთან სტატისტიკის ეფექტიანი წარმოების მიზნით.
სტატისტიკის ეროვნული სამსახურის რეფორმირებამ უნდა უზრუნველყოს სტატისტიკური ორგანოს დამოუკიდებლობის მაღალი ხარისხი. დამოუკი დებლობის ფართოდ დეკლარირება აუცილებელია სტატისტიკური სამსახუ რისათვის ნდობის მანდატის მოსაპოვებლად და ძირითადი ფუნქციის განსა ხორციელებლად _ შეუფეხებლად მიაწოდოს სასარგებლო, მაღალი ხარისხის ინფორმაცია საზოგადოებას, გადაწყვეტილების მიმღებ პირებს, ანალიტიკოსებს და პოლიტიკოსებს როგორც სამთავრობო წრეებში, ისე მის ფარგლებს გარეთ. გაეროს სტატისტიკური კომისიის[1] მიერ შემუშავებულ ოფიციალური სტა ტისტიკის ფუნდამენტურ პრინციპებში ასახულია, რომ “ოფიციალური სტატისტიკისადმი ნდობის შესანარჩუნებლად სტატისტიკურმა სააგენტოებმა გადაწყვეტილება პ უნდა მიიღონ როფესიული მოსაზრებებიდან გამომდინარე, რაც დაემყარება სტატისტიკურ მონაცემთა შეგროვების, დამუშავების, შენახვისა და წარდგენის მეცნიერულ პრინციპებს, პროფესიულ ეთიკას.” ოფიციალური სტატისტიკის ფუნდამენტური პრინციპების გათვალისწინება უმნიშვნელოვანესი სახელმძღვანელო პრინციპი იყო კანონის შემუშავების და შესაბამისად, საქსტატის ჩამოყალიბების პროცესში.
საქსტატის ძირითადი ფუნქციებია:
- სტატისტიკის სფეროში ერთიანი პოლიტიკის შემუშავება და ტერიტორიულ და სტატისტიკის მწარმოებელ სხვა ორგანოებთან კოორდინირებული მუშაობის უზრუნველყოფა;
- სტატისტიკურ სამუშაოთა პროგრამის შემუშავება;
- სტატისტიკური სამუშაოების პროგრამის ფარგლებში განსაზღვრული სტატისტიკური საქმიანობა წარმოება, რომელიც მოიცავს:
- სტატისტიკური კვლევების ჩატარებას;
- ადმინისტრაციულ მონაცემთა დამუშავებას ექსკლუზიურად, სტატისტიკური მიზნით;
- დაკვირვების ერთეულის შესახებ მონაცემთა დამუშავებას;
- სტატისტიკური მონაცემების გამოქვეყნებასთან დაკავშირებული გრაფიკის შემუშავებას და მისი საჯაროობის უზრუნველყოფას;
- გამოქვეყნებული გრაფიკის მიხედვით სტატისტიკური მონაცემების გავრცელებას და ყველა მომხმარებლისათვის მათი თანაბარი ხელმისაწვდომობის უზრუნველყოფას;
- საერთაშორისო ანალოგების შესაბამისი სტატისტიკური მეთოდოლოგიისა და სტანდარტების შემუშავებას და მათი დანერგვის ხელშეწყობას;
- მოსახლეობის საყოველთაო აღწერის ჩატარება;
- ყოველწლიური საქმიანობის ანგარიშის მოამზადება;
- სტატისტიკის ტერიტორიული ორგანოების შექმნა და მათი სამოქმედო არეალების განსაზღვრა.
საქსტატს ხელმძღვანელობს აღმასრულებელი დირექტორი, რომელიც იმავ დროულად არის საქსტატის საბჭოს თავმჯდომარე. მას საქსტატის საბჭოს წარდგინებით საბჭოს წევრთაგან 4 წლის ვადით თანამდებობაზე ნიშნავს და თანამდებობიდან ათავისუფლებს საქართველოს პრეზიდენტი. აღმასრულებელ დირექტორს ჰყავს არანაკლებ ერთი მოადგილისა, რომელიც ასრულებს დირექტორის მოვალეობებს მისი არყოფნის შემთხვევაში.
აღმასრულებელი დირექტორის ფუნქციებია:
- საქსტატის ხელმძღვანელობა;
- სტატისტიკური სტანდრტებისა და მეთოდოლოგიის შემუშავება და სტატისტიკის საბჭოსათვის დასამტკიცებლად წარდგენა;
- სტატსამუშაოთა პროგრამის შემუშავება და საქართველოს პრეზიდენტისათვის დასამტკიცებლად წარდგენა;
- მოსახლეობის საყოველთაო აღწერის საერთაშორისო სტანდარტების შესაბამისი მეთოდოლოგიის შემუშავება და სტატისტიკის საბჭოსათვის დასამტკიცებლად წარდგენა;
- მოსახლეობის საყოველთაო აღწერის პროგრამის შემუშავება და მოსახლეობის აღწერის საკოორდინაციო სამთავრობო კომისიისათვის დასამტკიცებლად წარგდენა;
- საქსტატის საშტატო განრიგისა და სახელფასო ფონდის შემუშავება და საქსტატის საბჭოსათვის დასამტკიცებლად წარდგენა;
- საქსტატის აპარატის თანამშრომელთა თანამდებობაზე დანიშვნა და თანამდებობიდან გათავისუფლება;
- სტატსამუშაოთა პროგრამის შესაბამისად საქსტატის ბიუჯეტის პროექტის შემუშავება;
- საქსტატის ყოველწლიური საქმიანობის ანგარიშის საქართველოს პრეზიდენტისა და პარლამენტისათვის წარდგენა;
- საქსტატის საბჭოს მიერ დამტკიცებული ყოველწლიური საქმიანობის ანგარიშის საჯაროობის უზრუნველყოფა;
- საქსტატის დებულებითა და საქართველოს კანონმდებლობით განსაზღვრული სხვა ფუნქციების შესრულება.
საქსტატის ეფექტური საქმიანობის უზრუნველყოფის მიზნით აღმასრულებელ დირექტორს შეუძლია საქსტატის საბჭოს რეკომენდაციების გათვალისწინებით მოიწვიოს უცხოელი ან ადგილობრივი ექსპერტები შესაბამისი ხელშეკრულების საფუძველზე.
საქსტატთან ფუნქციონირებს საქსტატის საბჭო, რომელიც შედგება შვიდი წევრისგან და საბჭოს თავმჯდომარისგან. საბჭოს სამი წევრიდან ერთი არის საქართველოს ეროვნული ბანკის წარმომადგენელი, ერთი – საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროს წარმომადგენელი, ხოლო ერთი – საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს წარმომადგენელი. მათ კანდიდატურებს საქართველოს პრეზიდენტს დასამტკიცებლად წარუდგენენ შესაბამისი უწყებების ხელმძღვანელები. საბჭოს დანარჩენი ხუთი წევრი არ არის საჯარო მოსამსახურე. მათ თანამდებობაზე ნიშნავს საქართველოს პრეზიდენტი საქართველოს პარლამენტის თანხმობით, ,,ოფიციალური სტატისტიკის შესახებ’’ კანონით დადგენილი წესით.
საბჭოს საქმიანობა მრავალმხრივია, კერძოდ ის ითვალისწინებს როგორც სტატისტიკურ საქმიანობასთან დაკავშირებული შესაბამისი რეკომენდაციების წარდგენას, ასევე საქსტატის ყოვეწლიური საქმიანობის ანგარიშის განხილვასა და დამტკიცებას, საქსტატის მიერ შემუშავებული სტატისტიკური სტან დარტებისა და მეთოდოლოგიის განხილვას, რეკომენდაციების მომზადებასა და დამტკიცებას ან საერთაშორისო სტანდარტებისა და მეთოდოლოგიის აღიარებას, საბჭოს დებულების შემუშავებასა და დამტკიცებას, რომელშიც უნდა განისაზღვროს საბჭოს მუშაობისა და გადაწყვეტილების მიღების პროცედურები.
საბჭოს წევრისა და აღმასრულებელი დირექტორის უფლებამოსილებათა შეწყვეტას შეიძლება გააჩნდეს შემდეგი საფუძვლები:
- პირადი განცხადება;
- სასამართლოს მიერ ქმედუუნაროდ ცნობა, უგზო-უკვლოდ დაკარგულად აღიარება ან გარდაცვლი ლად გამოცხადება;
- მის მიმართ სასამართლოს გამამტყუნებელი განაჩენის კანონიერ ძალაში შესვლა;
- გარდაცვალება.
- საბჭოს წევრ საჯარო მოსამსახურის შემთხვევაში:
- ა) ინტერესთა შეუთავსებლობის შესახებ საქართველოს კანონმდებლობის მოთხოვნების დარღვევა;
- ბ) საჯარო სამსახურში შესაბამის თანამდებობაზე საქმიანობის შეწყვეტა;
- საბჭოს წევრ არა საჯარო მოსამსახურის შემთხვევაში:
- ა) საბჭოს წევრობის უფლებამოსილების ვადის გასვლა;
- ბ)არასაპატიო მიზეზით 2 თვის განმავლობაში საბჭოს წევრობის უფლებამოსილების განუხორციელებლობა;
- გ) საჯარო სამსახურში თანამდებობის დაკავება;
- საქსტატის აღმასრულებელი დირექტორის შემთხვევაში:
- ა) ინტერესთა შეუთავსებლობის შესახებ საქართველოს კანონმდებლობის მოთხოვნების დარღვევა;
- ბ) აღმასრულებელი დირექტორის თანამდებობაზე უფლებამოსილების ვადის გასვლა.
საბჭოს წევრის უფლებამოსილების შეწყვეტა ხდება საქართველოს პრეზიდენტის განკარგულებით.
აღმასრულებელ დირექტორს თანამდებობიდან ათავისუფლებს საქართველოს პრეზიდენტი.
ოფიციალური სტატისტიკის მწარმოებელი სხვა ორგანოს, კერძოდ კი, საქართველოს ეროვნული ბანკის ფუნქციაა „საქართველოს ეროვნული ბანკის შესახებ“ საქართველოს ორგანული კანონის მე-3 მუხლის მე-3 პუნქტის „თ“ ქვეპუნქტით განსაზღვრული ფუნქციის საფუძველზე ოფიციალური სტატისტიკის სფეროში სტატისტიკის წარმოება საერთაშორისო სტანდარტებისა და მეთოდოლოგიის შესაბამისად.
სახელმწიფო და ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოები, საჯარო სამართლის იურიდიული პირები და სხვა ადმინისტრაციული ორგანოები თავიანთი საქმიანობის მიზნების, ამოცანებისა და მოვალეობების გათვალისწინებით აწარმოებენ ოფიციალურ სტატისტიკას საბჭოს მიერ დამტკიცებული/აღიარებული საერთაშორისო ანალოგების შესაბამისი მეთოდოლოგიისა და სტანდარტების საფუძველზე.
საქსტატი უზრუნველყოფს ოფიციალური სტატისტიკის მწარმოებელ ორგანოებთან კოორდინირებულ მუშაობას, გასცემს რეკომენდაციებს სტატისტიკის წარმოებისათვის საჭირო სტატისტიკური სტანდარტებისა და მეთოდოლოგიის შესახებ, ახორციელებს სტატისტიკის წარმოების მიზნით ადმინისტრაციულ ორგანოებში არსებული ინფორმაციის გაცვლის კოორდინაციას და ხელს უწყობს დამტკიცებული სტატისტიკური სტანდარტებისა და მეთოდოლოგიის ეფექტიან იმპლემენტაციას.
საქსტატი უფლებამოსილია ადმინისტრაციული ორგანოებისაგან და სხვა ფიზიკური და იურიდიული პირებისაგან მოითხოვოს და მიიღოს თავისი ფუნქციების შესასრულებლად საჭირო ყველა სტატისტიკური და სხვა ინფორმაცია (მათ შორის, კონფიდენციალური).
ადმინისტრაციული ორგანოები ვალდებული არიან მოთხოვნის საფუძველზე, საქართველოს კანონმდებლობის შესაბამისად მიაწოდონ საქსტატს მათ ხელთ არსებული ინფორმაცია (მათ შორის, კონფიდენციალური) ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების შესახებ.
სტატისტიკური მონაცემები საჯაროა, გარდა იმ მონაცემებისა, რომლებითაც შესაძლებელია დაკვირვების ერთეულის იდენტიფიცირება.
სტატისტიკური მონაცემები, გარდა მოსახლეობის საყოველთაო აღწერის სტატისტიკური მონაცემებისა, მატერიალური ფორმით ინახება მათ სრულად გამოქვეყნებამდე, ხოლო ელექტრონული ფორმით – 20 წლის განმავლობაში.
საქსტატი სტატისტიკური სამუშაოების პროგრამის ფარგლებში:
- უსასყიდლოდ უზრუნველყოფს სტატისტიკური მონაცემების ელექტრონული ფორმით მიწოდებას ყველა მომხმარებლისათვის;
- სასყიდლით უზრუნველყოფს ბეჭდური სტატისტიკური პუბლიკაციების მიწოდებას ყველა მომხმარებლისათვის, გარდა ადმინისტრაციული ორგანოებისა.
სტატისტიკური სამუშაოების პროგრამის ფარგლების გარეთ, ხელშეკრულების საფუძველზე შესრულებული სტატისტიკური სამუშაოებიდან მიღებული შემოსავალი განისაზღვრება შესაბამისი ხელშეკრულებით.
ოფიციალური სტატისტიკის წარმოების მიზნით შეგროვებული მონაცემები კონფიდენციალურია, თუ ისინი იძლევა დაკვირვების ერთეულის იდენტიფიცირების საშუალებას ან თუ მათი მეშვეობით შესაძლებელია ამგვარი მონაცემების დადგენა.
დაუშვებელია კონფიდენციალური სტატისტიკური მონაცემების გაცემა და გავრცელება ან მათი არასტატისტიკური მიზნით გამოყენება, გარდა საქართველოს კანონმდებლობით განსაზღვრული გამონაკლისებისა.
ოფიციალური სტატისტიკის წარმოებისას სავალდებულოა საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესებით საიდენტიფიკაციო მონაცემების, მათ შორის, ასეთი მონაცემების შემცველი სტატისტიკური კვლევის ამსახველი კითხვარების განადგურება ან განცალკევებით შენახვა.
დაუშვებელია საქსტატის ორგანოებში დასაქმებულთა მიერ სტატისტიკური კვლევის მიზნით შეგროვებული და დამუშავებული კონფიდენციალური სტატისტიკური მონაცემების გამოყენება და გავრცელება, მათ შორის, პირადი მიზნით, აკადემიური, სამეცნიერო და სხვა საქმიანობისათვის.
საქსტატის ორგანოები ვალდებული არიან უზრუნველყონ უტყუარი სტატისტიკური მონაცემების გავრცელება.
საქსტატის ორგანოებში დასაქმებულთა მიერ ამ კანონის დებულებათა დარღვევა გამოიწვევს დისციპლინურ პასუხისმგებლობას.
ბრალეულობის ან/და მიყენებული ზიანის გათვალისწინებით საქსტატის აღმასრულებელი დირექტორი ახორციელებს შემდეგი დისციპლინური სახდელების შეფარდებას: გაფრთხილება, ხელფასის დაკავება ან/და სამსახურიდან განთავისუფლება.
[1] United Nations Statistical Commission, Special Session, 11- 15 April, 1994.
|
|
 |
|
|
|
საქსტატის შესახებ
