მთლიანი შიდა პროდუქტის
გაანგარიშების ზოგადი
მეთოდოლოგია

საქართველოს ეროვნული ანგარიშების მეთოდოლოგიურ საფუძველს წარმოადგენს გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის, ევრო გაერთიანების სტატისტიკური კომისიის, ეკონომიკური თანამშრომლობისა და განვითარების ორგანიზაციის, მსოფლიო ბანკისა და საერთაშორისო სავალუტო ფონდის მიერ რეკომენდებული ეროვნულ ანგარიშთა 2008 წლის (SNA 2008) სისტემის სტანდარტული მეთოდოლოგია.

2018 წლის წლიური მონაცემების დაზუსტება განხორციელდა SNA 2008 მეთოდოლოგიის საფუძველზე. ამავდროულად განხორციელდა მთლიანი შიდა პროდუქტის დროითი მწკრივის განახლება 2010-2017 წლებისთვის, განახლებული მეთოდოლოგიის შესაბამისად.

SNA 2008-ის მეთოდოლოგია ბევრ საკითხში იდენტურია SNA 1993 მეთოდოლოგიის პრინციპების. განსხვავება ძირითადად შეეხება გლობალიზაციის პროცესის გავლენის გათვალისწინებას მულტინაციონალური კორპორაციების მაჩვენებლებზე. ასევე ცვლილებები შევიდა ფინანსური და კაპიტალის ანგარიშების შედგენის მეთოდოლოგიაში. ძირითად კაპიტალში ინვესტიციებად განიხილება კვლევებსა და დამუშავებებზე გაწეული ხარჯები, რაც SNA 1993-ის მიხედვით განიხილებოდა როგორც მიმდინარე ხარჯები.

მშპ-ის გაანგარიშება მიმდინარე ფასებში ხორციელდება საერთაშორისოდ აღიარებული სამი მეთოდით.

განსაზღვრული პერიოდისთვის წარმოების მეთოდით გაანგარიშებული მთლიანი შიდა პროდუქტი მიიღება ქვეყნის ეკონომიკურ ტერიტორიაზე შექმნილ მთლიან დამატებულ ღირებულებას დამატებული გადასახადები პროდუქციასა და იმპორტზე (დღგ, აქციზი და საბაჟო გადასახადი) და დაკლებული სუბსიდიები პროდუქციაზე.

მთლიან შიდა პროდუქტის გაანგარიშება წარმოების მეთოდით ეფუძნება ეკონომიკურ საქმიანობათა სახეების საქართველოს ეროვნულ კლასიფიკატორს (სეკ 006-2016), რომელიც შემუშავებულია ეკონომიკური საქმიანობის სახეების კლასიფიკატორის ევროპული სტანდარტის NACE Rev. 2-ის ბაზაზე.

მთლიანი შიდა პროდუქტის გაანგარიშება დანახარჯების მეთოდით ეფუძნება ინსტიტუციური ერთეულების მიერ მიმდინარე პერიოდში გაწეული დანახარჯების გამოთვლას, შემდეგი სქემის მიხედვით:

მთლიანი შიდა პროდუქტის გაანგარიშება შემოსავლების მეთოდით ეფუძნება იმ ინსტიტუციური ერთეულების შემოსავლების ჯამს, რომლებიც უშუალოდ მონაწილეობენ ქვეყნის ტერიტორიაზე საქონლისა და მომსახურების შექმნაში მოცემული პერიოდის განმავლობაში.

SNA 2008 მეთოდოლოგიის მიხედვით რეკომენდებულია მშპ-ის რეალური ზრდის ინდექსის კვარტალური პერიოდულობით გაანგარიშება. ამასთან, რეალური ზრდის მაჩვენებელი გაიანგარიშება წინა წლის შესაბამისი პერიოდის მიმართ მუდმივ ფასებში გაანგარიშებული მთლიანი შიდა პროდუქტის მონაცემების საფუძველზე.

მშპ-ის მუდმივ ფასებში გადაყვანა წარმოების მეთოდით გაანგარიშებული მაჩვენებლების მიხედვით ხდება ორმაგი დეფლირების გზით. ეს ხორციელდება ფასების შესაბამისი ინდექსების მეშვეობით, საქმიანობის სახეების მიხედვით მთლიანი გამოშვებისა და შუალედური მოხმარების ცალ-ცალკე დეფლირებით და შემდეგ მათი სხვაობის გამოთვლით. დანახარჯების მეთოდით გაანგარიშებული მშპ-ის მუდმივ ფასებში გადაყვანა ხორციელდება მშპ-ის გამოყენების ძირითადი კატეგორიების ფასების შესაბამისი ინდექსების მეშვეობით.

მთლიანი შიდა პროდუქტის გაანგარიშებისას, საერთაშორისო მეთოდოლოგია ითვალისწინებს დაუკვირვებადი ეკონომიკის გაზომვას.

დაუკვირვებადი ეკონომიკა იზომება საქმიანობის სახეების მიხედვით სტატისტიკური ინფორმაციის არსებულ სტანდარტულ წყაროებში სხვადასხვა მიზეზით მოუცველი საქმიანობის, პროდუქციის, შემოსავლების, მოხმარების ან სხვა ეკონომიკური ოპერაციების მოცულობით. მისი შეფასებისათვის გამოიყენება როგორც პირდაპირი კვლევის შედეგები, ასევე არაპირდაპირი შეფასებები.

მთლიანი შიდა პროდუქტის გაანგარიშებისას გამოიყენება შემდეგი მონაცემთა წყაროები:

• ბიზნეს სტატისტიკის კვარტალური და წლიური გამოკვლევები. მონაცემთა ბაზები ყოველკვარტალურად მუშავდება ეროვნული ანგარიშებისთვის საჭირო ფორმატით, რის საფუძველზეც იანგარიშება პროდუქციის მთლიანი გამოშვება საქმიანობის სახეების მიხედვით დაუკვირვებადი ეკონომიკის გათვალისწინებით.
• შინამეურნეობების კვარტალური კვლევის მონაცემები. ყოველკვარტალურად მუშავდება დასაქმებულთა და შინამეურნეობების საბოლოო მოხმარების მონაცემთა ბაზები ეროვნული ანგარიშებისთვის საჭირო ფორმატით.
• ფასების სტატისტიკის მონაცემები მწარმოებელთა, სამომხმარებლო და ექსპორტ-იმპორტის ფასების შესახებ.
• სოფლის მეურნეობის სტატისტიკის კვარტალური და წლიური გამოკვლევის მონაცემები.
• საგარეო ვაჭრობის სტატისტიკის მონაცემები საქონლის ექსპორტისა და იმპორტის შესახებ.
• ეროვნული ბანკის მონაცემები:

  • კომერციული ბანკების ყოველთვიური მონაცემები შემოსავლებისა და ხარჯების შესახებ;
  • ეროვნული ბანკის ყოველთვიური მონაცემები შემოსავლებისა და ხარჯების შესახებ;
  • ქვეყნის საგადასახდელო ბალანსის მონაცემები.
• სადაზღვევო კომპანიების ყოველკვარტალური მონაცემები.
• ფინანსთა სამინისტროს ყოველთვიური მონაცემები (ნაერთი, სახელმწიფო და თვითმმართველი ერთეულების ბიუჯეტების შემოსულობების (გადასახადის სახეების მიხედვით) და გადასახდელების (ფუნქციონალური და ეკონომიკური კლასიფიკაციის მიხედვით)); ასევე, გამოიყენება გადასახადები პროდუქციაზე და იმპორტზე (დღგ, აქციზი და საბაჟო გადასახადი).