საქმიანობა
Activity
ეკონომიკური საქმიანობა
სხვადასხვა სახის რესურსების (ადამიანური რესურსები, ტექნიკა, ტექნოლოგია, ინფორმაციული ქსელები და ა.შ.) შერწყმა, რის შედეგადაც მიიღება სხვადასხვა სახის საქონელი და/ან მომსახურება; მოიაზრებს რესურსების გამოყენებას, წარმოების პროცესის არსებობას და, შესაბამისად, პროდუქტის გამოშვებას.
ეკონომიკური საქმიანობის სახეები განსაზღვრულია საქართველოს ეროვნულ კლასიფიკატორში „ეკონომიკური საქმიანობის სახეები" (სეკ 006-2016), რომელიც ეფუძნება ევროპულ კლასიფიკატორს NACE (Nomenclature des Activities de Communaute Europeenne).
ეკონომიკური საქმიანობის სახეები განსაზღვრულია საქართველოს ეროვნულ კლასიფიკატორში „ეკონომიკური საქმიანობის სახეები" (სეკ 006-2016), რომელიც ეფუძნება ევროპულ კლასიფიკატორს NACE (Nomenclature des Activities de Communaute Europeenne).
საქმიანობის სახეები
პრაქტიკაში, სუბიექტთა უმრავლესობა ერთდროულადაა დაკავებული ერთზე მეტი (შერეული) ხასიათის საქმიანობით. შესაბამისად განასხვავებენ შემდეგი ტიპის საქმიანობებს:
ძირითადი
საქმიანობის სახე, რომელიც გამოირჩევა კონკრეტული ეკონოკური სუბიექტის მიერ შექმნილ მთლიან დამატებულ ღირებულებაში უდიდესი წილით (არ არის აუცილებელი იყოს 50%-ზე მეტი)
არაძირითადი
საქმიანობის სახე (ერთი ან მეტი), რომელსაც შეიძლება ახორციელებდეს კონკრეტული ეკონომიკური სუბიექტი ძირითად საქმიანობასთან ერთად, მაგრამ მის მიერ შექმნილ დამატებულ ღირებულებაში არ უჭირავს უდიდესი წილი
დამხმარე
საქმიანობების სახეები, რომლებიც ქმნიან პირობებს ეკონომიკური სუბიექტის მიერ ძირითადი (და არაძირითადი) ეკონომიკური საქმიანობ(ებ)ის განსახორციელებლად, მაგალითად: ბუღალტრული აღრიცხვა, ტრანსპორტი, შენახვა, შესყიდვები, რეკლამირებ, რემონტი და ტექნიკური მომსახურება
კომერციული (სამეწარმეო) საქმიანობა
"მეწარმეთა შესახებ" საქართველოს კანონის მიხედვით განსაზღვრული მართლზომიერი და არაერთჯერადი საქმიანობა, რომელიც ორიენტირებულია მოგების მიღებაზე და ხორციელდება დამოუკიდებლად და ორგანიზებულად.
საწარმოები
Enterprises
საწარმო
ეკონომიკური ერთეული, რომელიც აწარმოებს საქონელს ან ეწევა მომსახურებას, დამოუკიდებლად იღებს ეკონომიკურ გადაწყვეტილებებს საკუთარი რესურსების განკარგვის შესახებ; ახორციელებს საქმიანობის ერთ ან რამდენიმე სახეს, ერთი ან მეტ ლოკაციაზე; შეიძლება იყოს ფიზიკური (ინდივიდუალური) ან იურიდიული პირი.
საწარმოთა ზომები
განისაზღვრება დასაქმებულთა (საშუალო წლიური) და ბრუნვის (ჯამური წლიური) რაოდენობის მიხედვით:
🏭 მსხვილი
დასაქმებული ≥250 კაცი
ან ბრუნვა ≥60 მლნ ლარი
ან ბრუნვა ≥60 მლნ ლარი
🏢 საშუალო
დასაქმებული 50–250 კაცი
ან ბრუნვა 12–60 მლნ ლარი
ან ბრუნვა 12–60 მლნ ლარი
🏪 მცირე
დასაქმებული ≤50 კაცი
და ბრუნვა ≤12 მლნ ლარი
და ბრუნვა ≤12 მლნ ლარი
ბრუნვა და პროდუქცია
Turnover & Goods
ბრუნვა
საანგარიში პერიოდში ეკონომიკური ერთეულის მიერ განხორციელებული გაყიდვების თანხობრივი მოცულობა, რაც წარმოადგენს საქონლისა და მომსახურების გაყიდვებიდან (ბარტერის ჩათვლით) დარიცხულ შემოსავლებს; მოიცავს ყველა ისეთ გადასახადსა თუ ბაჟს საქონელსა და მომსახურებაზე (დღგ-ისა და აქციზის გარდა) და ყველა ხარჯს (ტრანსპორტირების, შეფუთვის და სხვ.), რომელიც დაეკისრება მყიდველს.
★
ბრუნვაში არ ჩაირთვება აქტივების გაყიდვა და სუბსიდიები.
ბრუნვიდან შეიძლება გამოირიცხოს ფასთა დაწევა, ფასდაკლებები, დაბრუნებული ტარის ღირებულება.
ბრუნვიდან შეიძლება გამოირიცხოს ფასთა დაწევა, ფასდაკლებები, დაბრუნებული ტარის ღირებულება.
პროდუქციის გამოშვება
ეკონომიკური ერთეულის მიერ ფაქტობრივად წარმოებული პროდუქციის რაოდენობა და რეალიზებული პროდუქციის მოცულობა, გადაყიდვისათვის შეძენილი საქონლისა და მომსახურების, აგრეთვე მატერიალური საბრუნავი საშუალებების მარაგების ცვლილებების ჩათვლით; იანგარიშება საბაზისო ფასებში.
+ ბრუნვა
+ კაპიტალიზებული საქონელი და მომსახურება
− დანახარჯები გადასაყიდად განკუთვნილი საქონლისა და მომსახურების ყიდვებზე
+ სუბსიდიები პროდუქტებზე
+/− დაუმთავრებელი წარმოების მოცულობის ცვლილება
+/− მზა პროდუქციის მარაგების ცვლილება
+/− გადასაყიდად განკუთვნილი საქონლის მარაგების ცვლილება
+ კაპიტალიზებული საქონელი და მომსახურება
− დანახარჯები გადასაყიდად განკუთვნილი საქონლისა და მომსახურების ყიდვებზე
+ სუბსიდიები პროდუქტებზე
+/− დაუმთავრებელი წარმოების მოცულობის ცვლილება
+/− მზა პროდუქციის მარაგების ცვლილება
+/− გადასაყიდად განკუთვნილი საქონლის მარაგების ცვლილება
= პროდუქციის გამოშვება საბაზისო ფასებში
★
ვაჭრობაში, საშუამავლო საქმიანობაში, ელექტროენერგიისა და ბუნებრივი აირის მიწოდებაში, ტრანსპორტსა და კავშირგაბმულობაში (მხოლოდ ცალკეულ შემთხვევებში) პროდუქციის გამოშვება არის რეალიზებული საქონლის (მომსახურების) და მისი შეძენის ღირებულებებს შორის სხვაობა.
კაპიტალიზებული პროდუქცია
საკუთარი სარგებლობისათვის წარმოებული პროდუქცია, რომელიც არ იყიდება; გულისხმობს საკუთარი ძალებით წარმოებული იმ საქონლის ღირებულებას, რომელიც რჩება მწარმოებელს საკუთარი საბოლოო მოხმარებისა თუ ინვესტირებისათვის (ძირითადი მატერიალური ან არამატერიალური აქტივები); შეიძლება ჩართული იქნეს ინვესტიციებში.
★
საკუთარი სარგებლობისთვის წარმოებული პროდუქცია ფასდება მსგავს პროდუქციაზე არსებული ძირითადი ფასების მიხედვით, ხოლო თუ ასეთი შეფასება შეუძლებელია, მაშინ შეფასება მოხდება წარმოების ხარჯების მიხედვით.
ყიდვები
Purchases
საქონლისა და მომსახურების ყიდვები
საანგარიშო პერიოდის განმავლობაში განხორციელებული ყველა სახის საქონლისა და მომსახურების ყიდვების ჯამი, მიუხედავად იმისა, განკუთვნილია თუ არა გადაყიდვისათვის.
გადასაყიდად განკუთვნილი საქონლისა და მომსახურების ყიდვები
საანგარიშო პერიოდში შესყიდული საქონელი და მომსახურება, რომელიც განკუთვნილია ფორმისა და თვისებების შეუცვლელად გადაყიდვისათვის და რომლის გაანგარიშება ხდება შესყიდვის ფასებში, დღგ-ისა და აქციზის გარეშე.
დასაქმება
Employment
დასაქმებულთა რაოდენობა
საწარმოში დასაქმებულ პირთა (დაქირავებულები, დასაქმებული დამფუძნებლები და საოჯახო საწარმოს შემთხვევაში — ოჯახის დასაქმებული წევრები) საშუალო რაოდენობა საანგარიშო პერიოდის განმავლობაში.
მაგალითი: თუ 31-დღიანი თვის 1–12 რიცხვებში მუშაობდა 30 კაცი, 13–31 რიცხვებში კი მუშაობდა 50 კაცი,
საშუალო: (12×30 + 19×50) / 31 = 42.3 კაცი
არასრული სამუშაო დღით დასაქმებულები ჩაირთვებიან ფაქტიურად ნამუშევარი დროის პროპორციულად.
მაგალითი: 8-საათიანი სამუშაო დღის და თვეში 23 სამუშაო დღის შემთხვევაში, თუ პიროვნებამ იმუშავა 92 კაც-საათი,
საშუალო = (92/8) / 23 = 0.5 კაცი
საშუალო: (12×30 + 19×50) / 31 = 42.3 კაცი
არასრული სამუშაო დღით დასაქმებულები ჩაირთვებიან ფაქტიურად ნამუშევარი დროის პროპორციულად.
მაგალითი: 8-საათიანი სამუშაო დღის და თვეში 23 სამუშაო დღის შემთხვევაში, თუ პიროვნებამ იმუშავა 92 კაც-საათი,
საშუალო = (92/8) / 23 = 0.5 კაცი
დაქირავებულ პირთა რაოდენობა
საწარმოში დასაქმებული პირები, რომელთა შრომითი ურთიერთობა რეგულირდება საწარმოსთან დადებული ხელშეკრულებით (კონტრაქტით) და რომელთაც დაერიცხათ და/ან მიეცათ ხელფასი.
შრომითი დანახარჯები
Personnel Costs
შრომითი დანახარჯები
საანგარიშო პერიოდში დასაქმებულ პერსონალზე გაწეული ყველანაირი ხარჯების ჯამი, მათ შორის:
▪ დარიცხული (საშემოსავლო გადასახადის ჩათვლით) ან ნატურალური სახით გაცემული შრომის ანაზღაურება (ხელფასი, დანამატი, პრემია, საშვებულებო დახმარება, საკომპენსაციო გასაცემლები და სხვ.);
▪ საწარმოს სახსრებიდან გაცემული სოციალური დახმარება;
▪ საწარმოს სახსრებიდან საგანმანათლებლო, ჯანდაცვის, კულტურული და სხვა ასპექტით გაწეული სხვა ხარჯები.
▪ დარიცხული (საშემოსავლო გადასახადის ჩათვლით) ან ნატურალური სახით გაცემული შრომის ანაზღაურება (ხელფასი, დანამატი, პრემია, საშვებულებო დახმარება, საკომპენსაციო გასაცემლები და სხვ.);
▪ საწარმოს სახსრებიდან გაცემული სოციალური დახმარება;
▪ საწარმოს სახსრებიდან საგანმანათლებლო, ჯანდაცვის, კულტურული და სხვა ასპექტით გაწეული სხვა ხარჯები.
დამატებული ღირებულება
Value Added
დამატებული ღირებულება
გამოშვებული პროდუქციის ღირებულება, რომელსაც ემატება სუბსიდიები პროდუქტებზე, აკლდება საქონლისა და მომსახურების ყიდვები (გარდა უცვლელად გადაყიდვისათვის შეძენილი პროდუქტისა) და ემატება/აკლდება ნედლეულის, მასალებისა და შრომის პროცესში საჭირო სხვა საგნების მარაგების ცვლილება; ფასდება ეკონომიკური ერთეულის წარმოებითი საქმიანობის ფაქტორული ხარჯების ღირებულების მიხედვით; იანგარიშება საბაზისო ფასებში.
+ ბრუნვა
− საქონლისა და მომსახურების ყიდვები
+/− საქონლისა და მომსახურების მარაგების ცვლილება
+ კაპიტალიზებული პროდუქცია
+ სუბსიდიები პროდუქტებზე
− საქონლისა და მომსახურების ყიდვები
+/− საქონლისა და მომსახურების მარაგების ცვლილება
+ კაპიტალიზებული პროდუქცია
+ სუბსიდიები პროდუქტებზე
= დამატებული ღირებულება საბაზისო ფასებში
შუალედური მოხმარება
Intermediate Consumption
შუალედური მოხმარება
წარმოების პროცესში დანახარჯების სახით მოხმარებული (გამოყენებული ან სახეცვლილი) საქონლისა და მომსახურების მოცულობა, საიდანაც გამორიცხულია ფიქსირებული აქტივების (ძირითადი კაპიტალის) მოხმარება.
+ საქონლისა და მომსახურების ყიდვები
− საქონლისა და მომსახურების ყიდვები უცვლელ მდგომარეობაში გადაყიდვისათვის
+/− ნედლეულის, მასალების და შრომის სხვა საგნების მარაგების ცვლილება
− საქონლისა და მომსახურების ყიდვები უცვლელ მდგომარეობაში გადაყიდვისათვის
+/− ნედლეულის, მასალების და შრომის სხვა საგნების მარაგების ცვლილება
= შუალედური მოხმარება
ფიქსირებული აქტივები
Fixed Assets
ფიქსირებული აქტივები (ძირითადი კაპიტალი)
წარმოებითი აქტივები, რომლებიც მრავალჯერ ან ხანგრძლივად (ერთ წელზე მეტი ხნის განმავლობაში) გამოიყენება წარმოების პროცესში.